Bir zamanlar, pek de uzak olmayan bir tarihe kadar, evrenin merkezinde olduğumuzu sanıyorduk. Her şey, varlığımıza anlam katmak için dizayn edilmiş gibiydi. Ta ki Kopernik, Galileo, Kepler ve onları izleyen bilim insanları çıkana kadar… Güneşin etrafında dönen bir gezegende yaşadığımızı, evrenin merkezinde olmadığımızı ispatladılar. Matematiksel formüller, teleskoplar, uzun gözlemler ve sayısız veri, bu illüzyonumuzu paramparça etti. İnançlarımız sarsıldı. Başta bu gerçeklik canımızı sıkıp direndiysek de sonunda çaresizce kabullenmek zorunda kaldık. Ama gerçek bir gözlemle yüzleşmek, soyut bilgiyi sindirmekten çok daha sarsıcıdır.
14 Şubat 1990’da Voyager 1, Dünya’dan yaklaşık 6 milyar kilometre uzaktan bir fotoğraf çekti. Carl Sagan’ın isteği üzerine, Güneş Sistemi’nden ayrılmak üzere olan Voyager, son kez kamerasını Dünya’ya çevirdi. Gezegenimiz bir pikselden daha küçük bir nokta olarak kaydedilmişti. Evimiz, uzayın muazzam boşluğu içinde neredeyse görünmez bir zerreydi; yok denecek kadar küçük, soluk mavi bir nokta.
Bu fotoğraf, yalnızca bir teknolojik başarı değildi. İnsan zihnini ve egosunu sınayan, varoluşu sorgulatan bir bakıştı. O noktaya baktığımızda, devasa egomuzun ne kadar saçma olduğu açıkça görülüyordu. Evrenin azameti karşısında ne kadar da aciz olduğumuzu fark ediyorduk.
13.8 milyar yıllık evren tarihinde, birkaç milyar yıl önce oluşan bu gezegenin üzerinde, son düzlükte ortaya çıkmış kısacık ömürlü sınırlı bir varlığız. Şu halde sormak lazım: Ne gerek var bunca hiddete, şiddete, hırsa ve hınca, kibre ve açgözlülüğe? Marcus Aurelius’un dediği gibi “Biraz zaman geçsin her şeyi unutacaksın. Biraz zaman geçsin her şey seni unutacak.”
İmparatorlukların ihtişamı ve çöküşü, dünya savaşları, atom bombaları… Hepsi, insanın kendi varlığına verdiği abartılı önemin trajik örnekleri. Günümüzde de tüm dehşetiyle süren silahlı çatışmalar, siyasi kutuplaşmalar, ekonomik hırslar, öfke patlamaları… Hepsi, aynı eski motifin modern tezahürü: kendimizi evrenin merkezinde görme yanılgısı.
Evrenin büyüklüğü ve insanın kısa ömrü, hayatı ölçülü yaşamanın, kibri ve hırsı frenlemenin ne kadar gerekli olduğunu gösteriyor. Acılarımızı ve mutluluklarımızı abartmamak, küçük zaferleri büyütmemek, bu soluk mavi noktadaki yaşamın geçiciliğini anlamak zorundayız.
Daha fazla uzatmadan bir karenin gösterdiği bu soğuk ve ürkünç gerçeği sıcak ve samimi üslubuyla yüzümüze çarpan Sagan’ın o veciz sözlerini hatırlayalım:
“Uzayın derinliğinden bu resmi çekmeyi başardık. Eğer bu resme dikkatlice bakarsanız, orada bir nokta göreceksiniz. O noktaya tekrar bakın. İşte o nokta burası; evimiz... O nokta biziz. Sevdiğiniz herkes, tüm tanıdıklarınız, adını duyduklarınız, gelmiş geçmiş tüm insanlar hayatlarını o noktanın üzerinde geçirdiler. Türümüzün tarihindeki tüm sevinçlerimiz ve acılarımız, kendinden emin bin çeşit inancımız, ideolojimiz ve ekonomik öğretimiz; her avcı ve her yağmacı, her kahraman ve her korkak, uygarlığımızın mimarları ve tahripçileri, her kral ve her köylü, birbirine aşık olan her genç çift, her anne ve her baba, umutları olan her çocuk, her mucit ve her kâşif, ahlak değerlerini öğreten her öğretmen, yozlaşmış her politikacı, her bir "yıldız", her bir "yüce önder", her aziz ve her günâhkar işte orada yaşadı; bir güneş ışınında asılı duran o toz zerreciğinde.
Dünya, dev bir evrensel arenada yer alan çok küçük bir sahnedir. Bütün o komutan ve imparatorların akıttıkları kan göllerini düşünün... Şan ve şöhret içerisinde, bu noktanın küçük bir parçasında kısa bir süre için efendi olabildiler. Bu noktanın bir köşesinde yaşayanların, başka bir köşesinde yaşayan ve kendilerinden zar zor ayırt edilebilen diğerleri üzerinde uyguladıkları zulmü düşünün... Anlaşmazlıkları ne kadar sık, birbirlerini öldürmeye ne kadar istekliler, nefretleri ne kadar yoğun!
Bu soluk ışık noktası, bütün o kasılmalarımıza, kendi kendimize atfettiğimiz öneme ve evrende öncelikli bir konuma sahip olduğumuz yolundaki yanlış inancımıza meydan okuyor. Gezegenimiz, çevremizi saran o büyük evrensel karanlığın içerisinde yalnız başına duran bir toz zerreciğidir. İçinde yaşadığımız bilinmezlik ve bütün bu enginliğin içerisinde, başka bir yerden bir yardımın gelip bizi bizden kurtaracağına dair hiçbir ipucu yoktur.
Dünya... Şu ana kadar, yaşam barındırdığı bilinen tek gezegen. En azından yakın gelecekte, türümüzün göçebileceği başka hiçbir yer yok. Evet, ziyaret ediyoruz. Ama henüz yerleşemiyoruz. Beğensek de beğenmesek de, Dünya şu an için yaşadığımız yegâne yer.
Gökbiliminin alçakgönüllü ve kişiliği geliştiren bir uğraşı olduğu söyleniyor. Bana kalırsa, insan kibrinin akıl dışılığını, küçük Dünyamızın uzaktan çekilmiş bu görüntüsünden daha iyi gösterebilecek bir şey yoktur. Bu görüntü, bildiğimiz tek evimiz olan bu soluk mavi noktayı daha içten paylaşmamız ve koruyup şefkat göstermemiz gerektiği konusundaki sorumluluğumuzun altını çiziyor.”
