ABD basını, İran’da ülke geneline yayılan protestoların ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’a yönelik olası askeri seçenekler konusunda bilgilendirildiğini öne sürdü. Haberlere göre Trump, henüz nihai bir karar vermedi.
İran’da 28 Aralık’ta hayat pahalılığına karşı başlayan ve kısa sürede hükümet karşıtı gösterilere dönüşen protestolar sürerken, Washington yönetiminin gelişmeleri yakından izlediği belirtiliyor. Adı açıklanmayan iki ABD’li yetkiliye dayandırılan haberlerde, Trump’a son günlerde farklı müdahale planları hakkında brifing verildiği ifade edildi. Bu planlar arasında, doğrudan askeri güç kullanılmayan seçeneklerin de yer aldığı aktarıldı.
Yetkililer, İran’daki protestolarda can kaybının artmasının Trump’ı daha ciddi adımlar atma konusunda düşündürdüğünü öne sürdü.
Trump’tan dikkat çeken mesaj
ABD Başkanı Trump, geçtiğimiz cumartesi günü yaptığı açıklamada İran halkına destek mesajı vermişti. Trump, "İran, belki de daha önce hiç olmadığı kadar özgürlüğü arıyor. ABD yardım etmeye hazır" ifadelerini kullanmıştı.
Beyaz Saray kaynaklarına göre Trump, İran’daki gelişmelerle ilgili askeri ve diplomatik seçenekleri aynı anda değerlendirmeyi sürdürüyor.
Bloomberg: Rejim 1979’dan bu yana en zor sınavda
ABD merkezli finans ve haber platformu Bloomberg ise yayımladığı analizde, İran’da ülke geneline yayılan protestoların, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana rejimin karşı karşıya kaldığı en ciddi sınavlardan biri olduğunu vurguladı.
Analizde, protestoların petrol fiyatlarını yukarı çektiği, rejimin geleceği açısından ise liderlik değişimi ya da Devrim Muhafızları kaynaklı bir darbe ihtimallerinin öne çıktığı değerlendirildi. Ayaklanmanın rejimi devirmesi halinde küresel jeopolitik dengelerin ve enerji piyasalarının ciddi şekilde sarsılabileceği uyarısı yapıldı.
Can kaybı tartışmalı
İran’daki protestolarda ölü sayısına ilişkin veriler netlik kazanmış değil. Devrim Muhafızları’na bağlı Tasnim Haber Ajansı, İsfahan’daki protestolarda 30 güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiğini, ülke genelinde ölen güvenlik personeli sayısının ise 109 olduğunu duyurdu.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri ise protestolar sırasında bugüne kadar 8’i çocuk olmak üzere en az 420 kişinin hayatını kaybettiğini iddia etti.
Petrol piyasaları alarma geçti
İran’daki belirsizlik enerji piyasalarını da etkiledi. OPEC’in dördüncü büyük petrol üreticisi olan İran’da arz kesintisi yaşanabileceği endişesiyle Brent petrolün varil fiyatı yüzde 5’in üzerinde artarak 63 doların üzerine çıktı.
Bloomberg analizinde, sürgündeki Şah’ın oğlu Rıza Pehlevi’nin petrol işçilerine grev çağrısının piyasalardaki tedirginliği artırdığına dikkat çekildi.
Güç boşluğu endişesi büyüyor
Analizde, İran rejiminin olası çöküşünün Rusya için de ciddi sonuçlar doğurabileceği belirtildi. Moskova’nın Suriye ve Venezuela’daki etkisini kaybetmesinin ardından İran’ı da kaybetmesi halinde Orta Doğu’daki nüfuzunun zayıflayacağı ifade edildi.
Körfez ülkelerinin ise İran’da yaşanabilecek bir kaos senaryosundan ciddi şekilde endişe duyduğu aktarıldı.
Olası senaryolar masada
Bloomberg Economics Orta Doğu analisti Dina Esfandiary’ye göre; İran İslam Cumhuriyeti’nin mevcut yapısıyla 2026 sonuna kadar ayakta kalması zor görünüyor. En olası senaryolar arasında, sistemi büyük ölçüde koruyan bir liderlik değişimi ya da Devrim Muhafızları Ordusu’nun yönetime el koyması bulunuyor.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın uzlaşma çağrılarına rağmen, güvenlik güçlerinin sert müdahaleye hazır olduğu ve rejimin ayakta kalmak için şiddet dozunu artırabileceği değerlendiriliyor.
