Birleşmiş Milletler (BM), üye ülkelerin aidatlarını ödememesi nedeniyle ciddi bir mali krizle karşı karşıya. BM Genel Sekreteri António Guterres, örgütün temmuz ayına kadar kritik düzeyde nakit sıkıntısına sürüklenebileceği uyarısında bulundu.
Nakit krizi derinleşiyor
Guterres, BM’ye üye 193 ülkeye gönderdiği mektupta, zorunlu katkı paylarının tam ve zamanında ödenmemesinin programların uygulanmasını doğrudan tehdit ettiğini belirtti. Guterres, mevcut mali yapının sürdürülemez hale geldiğini ve kuralların köklü biçimde değiştirilmesinin gündeme gelebileceğini vurguladı.
ABD’nin katkıyı durdurması krizi büyüttü
Krizin derinleşmesinde, BM’nin en büyük finansörü olan ABD’nin düzenli bütçe ve barışı koruma operasyonlarına katkı sağlamaması etkili oldu. ABD yönetimi, bazı BM kuruluşlarını vergi mükelleflerinin parasının israfı olarak nitelendirerek katkı paylarını kesti ve çok sayıda kuruluştan çekildi. Diğer bazı ülkelerin de aidat ödemelerini geciktirdiği ya da durdurduğu belirtildi.
Ödenmeyen paralar geri iade ediliyor
BM Genel Kurulu’nun 2025 sonunda mali sistemde kısmi değişiklikleri onaylamasına rağmen nakit krizi devam ediyor. Krizi ağırlaştıran unsurlardan biri ise, harcanmayan bütçe kalemlerinin üye ülkelere iadesini zorunlu kılan kural. Bu kapsamda, BM’nin fiilen tahsil etmediği fonları geri ödemek zorunda kaldığı ifade edildi.
Cenevre’de tasarruf önlemleri
Cenevre’deki BM merkezinde krizin boyutuna dikkat çekmek için uyarı afişleri asıldı. Tasarruf amacıyla yürüyen merdivenler sık sık kapatılırken, ısıtma sistemleri kısıldı.
Aidatların yalnızca yüzde 77’si ödendi
Guterres, 2025 yılı itibarıyla toplam aidatların sadece yüzde 77’sinin ödendiğini, bunun tarihteki en yüksek ödenmemiş borç seviyesine yol açtığını açıkladı. Yalnızca bu ay, tahsil edilmemiş olmasına rağmen 227 milyon doların üye ülkelere iade edilmek zorunda kalındığını bildirdi.
İki seçenek masada
BM Genel Sekreteri, çözüm için iki seçenek bulunduğunu belirterek, tüm üye ülkelerin yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi ya da mali çöküşü önlemek için BM’nin finansal kurallarının kökten değiştirilmesi gerektiğini ifade etti.
BM kuruluşları kesintiye gidiyor
Mali kriz, BM’ye bağlı kuruluşları da etkiliyor. İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, fon yetersizliği nedeniyle ağır hak ihlallerinin belgelenemeyebileceği uyarısında bulundu. Afganistan’da UN Women anne ve bebek kliniklerini kapatırken, Dünya Gıda Programı Sudan’daki çatışmalardan kaçan mültecilere verilen gıda yardımlarını azalttı.
Trump’tan sert eleştiri
ABD Başkanı Donald Trump, BM’nin potansiyelini gerçekleştiremediğini savunarak örgütü eleştirdi. ABD, 2025’te BM’nin düzenli bütçesine katkı yapmazken, barışı koruma operasyonları için beklenen fonun yalnızca yüzde 30’unu sağladı. Ocak ayında ise aralarında 31 BM kuruluşunun da bulunduğu çok sayıda uluslararası örgütten çekildi; geçen hafta Dünya Sağlık Örgütü’nden resmen ayrıldı.