Birleşmiş Milletler’in (BM) açıkladığı son verilere göre, 2025 yılı içinde yalnızca İran ve Pakistan’dan 2,6 milyon Afgan, hukuka aykırı biçimde Afganistan’a sınır dışı edildi. Uluslararası Af Örgütü, geri gönderilenlerin büyük bölümünün kadınlar ve çocuklardan oluştuğunu belirterek, Afganistan’a yönelik zorla geri göndermelerin derhal durdurulması çağrısında bulundu.
BM verilerine göre sınır dışı edilenlerin yaklaşık yüzde 60’ı kadınlar ve çocuklar. İran ve Pakistan’ın yanı sıra Türkiye ve Tacikistan’dan da binlerce Afganın sınır dışı edildiği bildirildi.
Taliban yönetimi altında ağır risk
Zorla geri göndermeler, Taliban’ın insan haklarına yönelik ihlallerini artırdığı, özellikle kadınlar, kız çocukları, eski kamu çalışanları ve muhalifler açısından ciddi risklerin bulunduğu bir dönemde gerçekleşiyor. BM’ye göre Afganistan’da 22 milyondan fazla kişi, yani nüfusun neredeyse yarısı, acil insani yardıma ihtiyaç duyuyor.
Uluslararası Af Örgütü Güney Asya Bölgesel Direktörü Smriti Singh, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Taliban’ın kapsamlı biçimde belgelenmiş insan hakları ihlallerine rağmen, İran, Pakistan, Türkiye, Tacikistan, Almanya ve Avusturya gibi birçok devlet, Afganları kadınlara, kız çocuklarına ve muhalif seslere yönelik ihlallerin sistematik olduğu bir ülkeye zorla geri gönderiyor. Bu, uluslararası hukukun bağlayıcı bir ilkesi olan geri göndermeme ilkesinin açık ihlalidir.”
Avrupa’da da geri gönderme baskısı arttı
BM ve insan hakları örgütleri, Avrupa ülkelerinde de Afganların zorla geri gönderilmesine yönelik girişimlerin arttığına dikkat çekiyor. Basına yansıyan bilgilere göre Almanya ve Avusturya, Afganistan’daki fiili Taliban yetkilileriyle geri göndermelerin kolaylaştırılması için temaslarda bulundu.
Uluslararası hukuka göre, bir kişinin işkence, kötü muamele veya ağır insan hakları ihlalleri riski bulunan bir ülkeye zorla gönderilmesi yasak. Af Örgütü, Afganistan’daki mevcut koşulların bu riski açıkça ortaya koyduğunu vurguluyor.
Kadınlar ve eski kamu çalışanları hedefte
Taliban yönetimi altında kadınlar ve kız çocukları kamusal hayattan sistematik biçimde dışlanıyor. 12 yaşından sonra eğitim yasak, çalışma hakkı büyük ölçüde ortadan kaldırılmış durumda. Eski hükümet çalışanları, güvenlik güçleri mensupları, gazeteciler ve insan hakları savunucuları ise keyfi gözaltı, işkence ve yargısız infaz riskiyle karşı karşıya.
BM Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), Temmuz–Eylül 2025 arasında 21 keyfi gözaltı ve işkence vakası ile 14 eski güvenlik personelinin öldürüldüğünü belgeledi.
“Geri gönderildikten sonra saklanarak yaşıyoruz”
Af Örgütü’ne konuşan zorla geri gönderilenler, Afganistan’da sürekli korku içinde yaşadıklarını belirtiyor. Eski bir kamu çalışanı olan Şukufe*, “Evden çıkamıyoruz, çalışamıyoruz, kız çocukları okula gidemiyor. Tanınmaktan korktuğumuz için devlet kurumlarına bile yaklaşamıyoruz” sözleriyle durumu anlattı.
Borç, işsizlik ve yerinden edilme
BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne (UNHCR) göre, Ağustos 2025 itibarıyla geri gönderilen Afganların yüzde 82’si, işsizlik, yerinden edilme ve temel ihtiyaçlarını karşılamak için aldıkları borçlar nedeniyle ağır bir ekonomik çıkmaz içinde.
Uluslararası Af Örgütü, devletlere Afganistan’a yönelik tüm zorla geri göndermeleri durdurma, sığınma prosedürlerine erişimi güvence altına alma ve geri göndermeme ilkesine saygı gösterme çağrısını yineledi.